Interview met Jantien Fick over De Zon en de Maan Verwisseld

Kan je vertellen waar de titel naar vandaan komt?
Dat was een cadeautje van mijn tante. Zij had MS, een hersen- en spierziekte. In haar laatste levensfase raakte zij in een delirium. In die toestand dacht ze dat wij de zon en de maan verwisseld hadden. Dat vond ik toen gelijk heel poëtisch. Het symboliseert een moment waarop alle regels veranderen, alles anders is dan je dacht. Het was voor mij ook een eerste leerschool in het omgaan met iemand die zijn grip op de realiteit kwijt is.

Dat komt inhoudelijk terug in de voorstelling, leg dat eens uit.
Het begon bij een incident met mijn overbuurman. Hij raakte in een psychose en daarin heeft hij mij vanaf zijn balkon onder schot gehouden met een pistool. Terwijl ik op de grond lag, heb ik de politie gebeld en binnen de kortste keren was de hele straat afgezet en stond het vol met agenten. Die gebeurtenis had best een flinke impact op mijn leven en zette me aan het denken over de momenten dat andere mensen je leven binnen stappen, gevraagd en ongevraagd. Op een eerder moment was ik al eens met project bezig geweest met een vergelijkbare inhoud. Dat ging over een aanranding die ik in de trein heb meegemaakt en de gesprekken die ik daarna bij de politie heb gehad. Het viel me toen op dat ik na vier keer hetzelfde verhaal vertellen aan mezelf ging twijfelen: is dit wel echt gebeurd of heb ik dit verzonnen? Vertel ik het niet té goed? Zoiets voelde ik weer na het incident met de buurman.

De voorstelling start vanuit dat persoonlijke verhaal, maar het is geen autobiografie. Het zijn een soort fictieve herinneringen. Het gaat over trauma’s, maar ook over de absurditeit ontmoetingen tussen mensen en intimiteit. Van het verhaal met de buurman zou ik een enorm mooie leerzame ervaring kunnen maken voor mezelf. Met een mooie moraal en ontmoeting en begrip. Maar moet alles per se nuttig en leerzaam zijn? Dus hoe ga je om met iemand die ongevraagd je leven binnendringt, zonder dat je achteraf hoeft te zeggen; wat een fijne ervaring, ik had het niet willen missen! Want dat zou ook een soort delirium zijn.

Hoe maakte je de beslissing om het onderdeel van je werk te maken?
Op het moment dat het gebeurde dacht ik niet gelijk: hier ga ik een voorstelling over maken!
Maar ik ben wel gelijk heel veel gaan schrijven, als een manier om er mee om te gaan. Alles gooide ik eruit op papier. Voor mij is het ongebruikelijk dat een creatief proces start met
schrijven. Vanuit mijn achtergrond in de dans, is beweging meestal het beginpunt van mijn maakproces geweest. Dit keer was het schrijven het begin en heb ik echt een heel script geschreven. Blijkbaar had ik taal nodig dit keer. Het schrijven geeft me veel vrijheid, juist omdat ik er niet in opgeleid ben. Maar de eerste keer dat ik mijn teksten met anderen ging delen, was daardoor ook wel spannend. Gingen zij wel snappen wat ik ermee bedoelde?

Welke rol heeft samenwerken voor je?
Dat is heel belangrijk. Het is mijn voorstelling omdat ik ermee begin en het materiaal van de basis aanlever. Maar het wordt gestuwd op de samenwerkingen die ik aanga. Ik heb echt het beste team van Nederland!
Silke van Kamp doet de regie. Ze is een goede vriend van me en we werken al langer samen. Ze is een van de meest slimme mensen die ik ken en ze is erg goed in tekstregie. Zij ziet heel snel verbanden in een groter geheel, terwijl ik juist heel intuïtief werk. Dat werkt goed samen. Babette Kalker doet de dramaturgie, met haar ben ik bevriend en werk ik al langer samen. Ze heeft heel veel kennis en heeft een heel levendige manier van werken. Ik noem het wel de Amsterdamse barvrouw-versie van een dramaturg. Timon Persoon maakt de muziek. Hij kan iets maken dat prachtig is en precies het gevoel overbrengt dat ik bedoel, zonder dat ik daar veel voor uit hoef te leggen. De voorstelling is een duet, dat ik samen met Michael Muller speel. Hij is een fantastische acteur, met veel ervaring in theater en film. Hij kan heel gevaarlijk zijn op de vloer, maar ook heel innemend.

Zit er een maatschappelijke boodschap of relevantie in de voorstelling?
Ik schrijf niet naar een maatschappelijke boodschap toe, maar doordat ik in deze maatschappij sta, kom je daar wel bij uit. Ik had dit niet meegemaakt of gevoeld zonder de wereld waar ik in leef, daar verhoud ik me toe. En ik zie dat mensen een verlangen hebben naar een verhaal met een duidelijke oorzaak-gevolg relatie. Iemand die vertelt hoe alles zit, zonder twijfel. Deze voorstelling stelt daar iets tegenover. In zo’n mooi rond verhaal schuilt een gevaar, want dan moet je een protagonist en een antagonist aanwijzen en een moraal erop plakken. Daarmee doe je de nuance van de realiteit geweld aan. Ook al snap ik dat mensen er behoefte aan hebben: iemand die ik klare taal komt uitleggen hoe alles werkt.

Hoe wil je dat het publiek zich straks voelt, als ze de zaal verlaten?
Een beetje verward en een beetje getroost tegelijkertijd. En een beetje verontrust misschien, maar ik hoef ze niet bang te maken zoals bij mijn vorige voorstelling. Ik wil niet met een vinger wijzen wat er allemaal goed of slecht is, die conclusie mag het publiek zelf trekken.